Türkiye’de milyonlarca bardaktaki çayın seyahati, Doğu Karadeniz’in yüksek dik yamaçlarında verilen şiddetli emekle sürüyor. Türkiye’nin yaş çay üretiminin tamamına yakınının yapıldığı Doğu Karadeniz’de binlerce üretici, yılda üç defa bahçelerden topladığı çayı alım merkezlerine ulaştırarak milyonlarca sofraya uzanan seyahatin birinci adımını oluşturuyor.
Bahçelerden bardağa çayın seyahati, Doğu Karadeniz’in sarp yamaçlarında günün birinci ışıklarıyla başlıyor. Rize, Trabzon, Artvin ve Giresun’da binlerce üretici, birçok noktada makine kullanımının mümkün olmadığı dik yerlerde insan gücüne dayalı güçlü bir mesaiyle yaş çayı bahçelerden alım merkezlerine ulaştırıyor. Türkiye’nin yaş çay üretiminin tamamına yakınının gerçekleştirildiği Doğu Karadeniz’de çay tarımı, bölge iktisadının temel geçim kaynakları arasında yer alıyor. 2025 yılında bölgede 1 milyon 338 bin ton yaş çay işlenirken, eserin büyük kısmı kamu ve özel bölüm fabrikalarında kuru çaya dönüştürüldü.
Mayıs ayında başlayan birinci sürgünle birlikte üreticiler çay bahçelerine girerken, bugünlerde ikinci sürgün çay hasadı devam ediyor. Yılda üç defa gerçekleştirilen hasatta kaliteyi belirleyen, "iki buçuk yaprak" olarak isimlendirilen körpe filizler ihtimamla toplanıyor. Geçmişte büsbütün el emeğiyle gerçekleştirilen hasatta bugün motorlu çay kesme makineleri ve çay makasları kullanılsa da, bölgenin engebeli yapısı sebebiyle insan gücü üretimin en kıymetli ögesi olmayı sürdürüyor.
Dik yamaçlarda hasat
Denizden süratle yükselen sarp yamaçlar, çay üretimini dünyanın en güçlü ziraî faaliyetlerinden biri haline getiriyor. Kimi bahçelere araçla ulaşım sağlanamazken, üreticiler saatler süren hasadın akabinde topladıkları çayları omuzlarında ya da sırtlarında taşıyarak yol kenarlarına ve alım noktalarına ulaştırıyor. Hasat periyodunda aile bireyleri, komşular ve mevsimlik tarım personelleri birlikte çalışıyor. Bilhassa kırsal mahallelerde çay toplama, nesilden jenerasyona aktarılan bir dayanışma kültürü olarak yaşatılıyor. İş gücü gereksiniminin arttığı periyotlarda farklı illerden ve yurt dışından gelen mevsimlik çalışanlar de üretime katkı sağlıyor.
Alım merkezlerinde yoğun mesai
Üreticiler tarafından toplanan yaş çaylar, kamuya ilişkin alım yerleri ile özel kesim tesislerine teslim ediliyor. Burada eserler tartılarak kayıt altına alınırken, kalite denetimlerinin akabinde işlenmek üzere fabrikalara sevk ediliyor. Hasadın yoğunlaştığı periyotlarda alım merkezlerinde uzun araç ve üretici kuyrukları oluşurken, günlük sürece kapasitesinin aşılması halinde kontenjan uygulamaları da devreye alınabiliyor.
Trabzon’un çayla yeşeren mahallesi: Kıranköy
Türkiye’de üretilen yaş çayın yaklaşık yüzde 68’i Rize’de, yüzde 19’u Trabzon’da, yüzde 11’i Artvin’de ve yüzde 2’si Giresun’da hasat ediliyor. Ülke genelindeki çay üretiminin tamamı bu dört ilde gerçekleştiriliyor. Çay denildiğinde birinci akla gelen kent birçok vakit Rize olsa da, Trabzon’un Vakfıkebir ilçesine bağlı Kıranköy Mahallesi de yıllardır üretimin sürdürüldüğü kıymetli merkezlerden biri olarak öne çıkıyor. Sarp yamaçlarda devam eden hasat mesaisi ve üreticilerin verdiği yoğun emek, bölgenin çok bilinmeyen çay üretim noktalarından birini gözler önüne seriyor.
Fındığa alternatif olarak dikildi
Trabzon’un Vakfıkebir ilçesine bağlı Kıranköy Mahallesi’nde üreticiler, sarp yamaçlarda yetişen çayları hasat etmek için yoğun mesai harcıyor. Yüksek rakımı sebebiyle fındık üretiminin yapılamadığı mahallede yıllar evvel alternatif eser olarak dikilen çay, bugün bölge halkının kıymetli geçim kaynaklarından biri olmayı sürdürüyor.
Yaklaşık 26 yıldır çay üreticiliği yapan Mustafa Tosun, bu yıl son yılların en verimli hasat periyodunu yaşadıklarını söyledi. Tosun, "Bulunduğumuz bölge yüksek rakımlı olduğu için burada fındık yetişmiyor. Yıllar evvel alternatif eser olarak çay dikilmiş. Bu yıl hasat hayli verimli geçti. Ben 2000 yılından beri burada üretim yapıyorum. Geçirdiğimiz en verimli dönemlerden birini yaşıyoruz. Çayları kesip ambara getirdik. Eksper gelip eserleri teslim alacak" dedi.
"Bu işi severek yapıyorum ve gurur duyuyorum"
Çay toplamanın zorluğuna alıştığını belirten Çeşminaz Çavuş ise "Yaklaşık 10 yıldır amcama çay hasadında yardım ediyorum. Çay toplamak güç lakin artık alıştık. Bu işi severek yapıyorum ve gurur duyuyorum. Çay hasadı bittikten sonra da işimiz bitmiyor. Bağımız, bahçemiz var, orada çalışacağız. Akabinde çayır biçimi ve fındık hasadı başlayacak. Karadeniz’de tarımın mesaisi hiç bitmiyor" formunda konuştu.
"Biz Karadeniz bayanları zorluğa alışığız"
Mahalle sakinlerinden Emine Çavuş ise Karadeniz’de tarımla uğraşan bayanların yılın büyük kısmını üretimle geçirdiğini söyledi. Çavuş, "Çocuklarımızın rızkını kazanmak için hem çay topluyor hem de fındıkla ilgileniyoruz. Bu yıl yağışlar çayın gelişimi açısından çok yararlı oldu. Güneş açınca çay kısa müddette büyüdü ve hoş bir hasat yaptık. Çaydan sonra fındık bahçelerinin paklığı başlayacak. Bu yıl çay ve fındık dönemi birbirine denk geldiği için işler daha da yoğunlaştı. Bilhassa dik topraklar sebebiyle çay hasadı hayli yorucu oluyor. Fakat yapacak bir şey yok. Biz Karadeniz bayanları zorluğa alışığız. Ekmeğimizi taştan çıkarıyoruz" sözlerini kullandı.
Anlık Sivas Haber
