Alman yer bilimleri araştırma merkezi GFZ’nin Science mecmuasında yayımlanan son çalışması, Marmara’daki sismik hareketliliğin İstanbul’a yanlışsız göç ettiğini ortaya koyarken, tehlikenin boyutunu küçümseyen optimist senaryolara karşı uzmanından ihtar geldi. Gevşekliğin ölümcül sonuçlar doğurabileceğine dikkat çeken Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, "Acı bedeller ödememek için, faturanın ağır olmaması için kesinlikle en berbat senaryoya nazaran hazırlıkların yapılması gerekiyor" ifadelerini kullandı.
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN) Mühendislik Fakültesi Geomatik Mühendisliği Jeodezi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, 2025 yılında Almanya’nın dünyaca ünlü yer bilimleri araştırma merkezi GFZ tarafından yapılan ve Science mecmuasında yayımlanan çalışmayı kıymetlendirdi.
Alman yer bilimleri araştırma merkezi GFZ’nin yayımladığı son bilgiler, Marmara Denizi’ndeki sismik hareketliliğin İstanbul’a gerçek tehlikeli bir göç içinde olduğunu ortaya koydu. Kelam konusu tezlerin yer aldığı çalışma Science mecmuasında yayımlandı.
Yaşanabilecek sarsıntının büyüklüğüne dair kamuoyunda oluşan optimist havayı eleştiren Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, felaketin boyutlarını küçümsemenin tarihi bir yanılgı olacağı konusunda uyardı. Uzman isim, geçmişte yaşanan acı deneyimleri hatırlatarak hazırlıkların 7.5 büyüklüğündeki en berbat senaryoya nazaran güncellenmesi gerektiğini vurguladı. Kutoğlu, araştırmada batıda kalan mavi segmentin hareketine de dikkat çekerek "Sürünme yapan fayların güç biriktirmesi çok daha uzun vakit alır. Sarsıntı riski burada kilitli faylara nazaran çok daha düşük olur zira güç biriktirmesi yavaş olur" sözlerini kullandı.
Bu durumun tehlikeyi ortadan kaldırmadığını vurgulayan Kutoğlu, "Ama asla ve asla bunlar zelzele üretmeyecek diye bir şey kelam konusu değil. Zati 7’den büyük sarsıntının olacağının savı bu sürünme hareketi sebebiyle argüman ediliyor. Burada fayın yüzeyde sürünme yapıyor olması zira fayların onlarca kilometre aşağıya kadar derinliği olabiliyor. Bunun aşağıda bir noktada kilitlenmediği manasına gelmiyor" biçiminde konuştu.
"Senaryolarımızı küçültmemizin manası yok"
Çalışmadaki sürat datalarını Kuzey Anadolu Fayı’nın genel karakteristiğiyle karşılaştıran Kutoğlu, yüzeydeki hareketin aldatıcı olabileceğine değindi. Kutoğlu, "Çalışmada, buradaki sürünme suratı yıllık 10 milimetre olarak belirlenmiş. Yani 1 santimetre. Halbuki biz biliyoruz ki Kuzey Anadolu Fayı’nın ortalama suratı 2 ile 3 santimetre arasında değişiyor. Münasebetiyle bu fay kesinlikle derinde bir yerde kilitlenmiş olabilir" tespitinde bulundu. Tehlikenin varlığını koruduğunun altını çizen Prof. Dr. Kutoğlu, "O sebeple buna aldanarak senaryolarımızı küçültmemizin manası yok. Zira bu fay da daha geç olsa da güç biriktiriyor durumda" diyerek ihtarlarını sürdürdü.
İstanbul’da sarsıntılar batıdan doğuya ilerlemiş
Marmara Denizi’nde yaşanan son zelzelelerin pozisyonlarına işaret eden Kutoğlu, sarsıntıların İstanbul’a yanlışsız ilerlediğini belirtti. Kutoğlu, "Bu çalışmadaki en değerli savlardan bir tanesi; Marmara Denizi’ndeki son sarsıntıların batıdan başlayarak doğuya yanlışsız göç ettiğini argüman etmeleri" diyerek şu dataları paylaştı:
"2011’deki 5.2 sarsıntısı daha batıda, 2012 yılındaki 5.1 onun biraz daha doğusunda, yeniden burada Kumburgaz Çukuru’nda meydana gelen 6.2 ise 2025 yılında meydana geldi."
Sistematik ilerleyişin yaşanabilecek sonuçlarına değinen uzman, "Bu çalışmada bu sistematik devam ederse, yeni kırılmanın buradaki kilitli fay segmenti üzerinde, Adalar önünden geçen fay segmenti üzerinde beklendiğini sav ediyorlar. Ancak bu büsbütün iddia" cümlesini kurdu.
"Hazırlıklarımızı en berbat senaryoya nazaran yapmamız gerekiyor"
Kamuoyunda oluşan ’deprem küçük olacak’ algısının oluşturacağı yıkıcı tesirlere karşı sert ihtarlarda bulunan Kutoğlu, kilitli fayın kırılması halinde büyüklük ve uzunluk bakımından 7’den büyük bir sarsıntı üretme potansiyeline sahip olduğunu aktardı. Kutoğlu, "Acı bedeller ödememek için, faturanın ağır olmaması için kesinlikle en berbat senaryoya nazaran hazırlıkların yapılması gerekiyor. Mutlaka gevşekliğe kapılmamalı" dedi. Yer bilimlerinde yüzde yüz mutlaklığın olmadığını hatırlatan Kutoğlu, "Ancak zelzelenin büyüklüğünün daha küçük olacağı ile ilgili görüşlerin yerleşmesi bizi şöyle bir tehlikeyle karşı karşıya bırakıyor: Şayet hazırlıklar sarkarsa, şayet vatandaşın kafasında ‘ya sarsıntı daha küçük olacak, hasebiyle tasa etmemize gerek yok’ görüşü yaygınlaşırsa, ziyan azaltma çalışmalarında bir yavaşlama olursa bu çok kıymetli bir tehlike" ikazını yaptı.
Kutoğlu ayrıyeten resmi kurumların çalışmalarına da değinerek, "Meydana gelmesi beklenen zelzelenin 7’den küçük olma ihtimali çok daha yüksek bir ihtimal olsa bile, biz kesinlikle hazırlıklarımızı İstanbul ve Marmara bölgesinde 7’den büyük bir sarsıntıya nazaran, en berbat senaryoya nazaran yapmamız gerekiyor. Hatta benim bildiğim kadarıyla hazırlıklar resmi kurumlar tarafından 7.5 büyüklüğünde bir sarsıntıya nazaran yapılıyor. Bunun bu halde devam etmesi, sürat kesmemesi gerekiyor" tabirlerini kullandı.
Maraş ve Japonya örnekleri: "Çok tezli konuşmak yanlış"
Afet idaresinde en berbat senaryonun sebep hayati olduğunu geçmişteki büyük yıkımlarla örneklendiren Kutoğlu, kelamlarını şöyle destekledi:
"Çünkü tarih, yakın vakitte yaşadığımız hadiseler, bize çok savlı konuşmanın ne kadar yanlış olduğunu gösteriyor. Örneğin 2023 yılında 6 Şubat Kahramanmaraş sarsıntısında bunun en acı örneğini yaşadık. Hiçbir çalışmada, Maraş zelzelesinde birden fazla fay segmentinin tıpkı anda kırılarak birbirini tetikleyeceği öngörülmemişti. Bu türlü bir zelzele büyüklüğü öngörülmemişti. Lakin çok düşük bir ihtimal olmasına karşın bu türlü bir senaryo gerçekleşti, çok sayıda ilimiz bundan etkilendi ve çok ağır faturalar ödedik."
Japonya’nın yaşadığı felakete de dikkat çeken Kutoğlu, "Yine Japonya, zelzelede çok öne gitmiş bir ülke olarak görülür fakat onlar da 2011 Tohoku zelzelesi ile ilgili 8.5’luk bir zelzele senaryosuna nazaran hazırlık yaptılar. Fakat bunda yanıldılar. Orada birden fazla fay segmentinin tıpkı anda kırılması sebebiyle beklenenin çok üzerinde, 9 büyüklüğünde bir sarsıntı oldu. Hazırlıklar daha küçük bir zelzeleye nazaran yapıldığı için de biliyorsunuz tsunami, yapılan bariyerleri aştı ve çok daha büyük bir yıkım oldu" dedi.
Kutoğlu, "Onun için kesinlikle gevşekliğe kapılmadan, en berbat senaryoya nazaran İstanbul’da 7.5 büyüklüğünde bir zelzele olacakmış üzere olma ihtimali son derece az olsa bile kesinlikle en berbat senaryoya nazaran hazırlıklarımızı yapmamız gerekiyor" biçiminde konuştu.
Yıkım riski taşıyan bölgeler İstanbul’un güneyi ve Güney Marmara
Yaşanabilecek sarsıntının tesir haritasını da yorumlayan Kutoğlu, nerelerin daha fazla ziyan göreceğini şu sözlerle aktardı:
"Senaryoya nazaran bir zelzele meydana geldiğinde nereler etkilenir diye bakacak olursak, haritada gördüğümüz üzere çok geniş bir coğrafyanın bu sarsıntısı hissetmesi kelam konusu. Lakin koyu mavi ile görülen alanlarda hafif bir hissetme kelam konusu olacak. Çok çok berbat bir bina yoksa burada bir yıkım, hasar meydana gelmesi kelam konusu olmaz."
Asıl riskli bölgelere dikkat çeken Kutoğlu, "Ancak baktığımızda İstanbul’un güney kıyılarında sarsıntının daha şiddetli hissedilmesi kelam konusu olacak. Hasebiyle da bu bölgelerde yıkım meydana gelebilir" biçiminde konuştu.
Kutoğlu, taban şartlarının tesirini de hatırlatarak kelamlarını şöyle tamamladı:
"Depremin şiddetinin hissedilmesine bağlı olarak, sıcak renkler (sarıdan turuncu ve kırmızıya giden renkler) hissedilme şiddetinin artışını gösteriyor. Yeniden uzakta da olsa taban durumu sebebiyle Güney Marmara tarafında da sarsıntının bir nebze de olsa yüksek şiddette hissedileceğini gösteriyor çalışma."
Anlık Sivas Haber
